Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitimi Programı Nedir?

Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitimi Programı (Sherborne Developmental Movement – SDM), hareket, beden farkındalığı ve kişiler arası etkileşim yoluyla bireyin motor, sosyal ve duygusal gelişimini desteklemeyi amaçlayan hareket temelli bir eğitim yaklaşımıdır. Veronica Sherborne tarafından geliştirilen yöntem; çocukların kendi bedenlerini tanımaları, hareket yoluyla çevrelerini keşfetmeleri, güven geliştirmeleri ve diğer bireylerle olumlu ilişkiler kurmaları üzerine temellenmektedir.

Sherborne Gelişimsel Hareket yaklaşımı yalnızca özel gereksinimli çocuklara yönelik bir uygulama değildir. Normal gelişim gösteren çocuklarda, otizm spektrum bozukluğu bulunan bireylerde ve farklı gelişimsel gereksinimleri olan gruplarda hareket eğitiminin destekleyici bir unsuru olarak kullanılabilmektedir.

Bilimsel literatürde yöntem çoğunlukla Sherborne Developmental Movement (SDM) adıyla geçmektedir.

Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitimi Nasıl Ortaya Çıktı?

Sherborne Gelişimsel Hareket yaklaşımı, İngiliz beden eğitimi öğretmeni ve fizyoterapist Veronica Sherborne tarafından 20. yüzyılın ikinci yarısında geliştirilmiştir.

Sherborne’un çalışmalarında hareket analizinin öncülerinden Rudolf Laban’ın hareket teorisinin önemli etkileri bulunmaktadır. Ancak Sherborne, hareketi yalnızca fiziksel performans veya teknik beceri olarak değerlendirmemiştir.

Yaklaşıma göre hareket;

• kişinin kendi bedenini tanımasının,
• bulunduğu alanı keşfetmesinin,
• başka bireylerle iletişim kurmasının,
• güven geliştirmesinin,
• bedensel deneyimler yoluyla öğrenmesinin

bir aracı olarak kullanılabilir.

Bu nedenle Sherborne yöntemi klasik anlamdaki bir egzersiz programından daha geniş bir yapıya sahiptir.

Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitiminin Amacı Nedir?

Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitiminin temel amacı bireyin kendi bedeninin farkında olmasını ve diğer insanlarla olumlu ilişkiler geliştirmesini desteklemektir.

Yaklaşım iki temel gelişim alanına odaklanmaktadır.

1. Beden ve Benlik Farkındalığı

Sherborne yaklaşımının ilk basamağı bireyin kendi bedenini tanımasıdır.

Çocuk hareket ederken;

bedeninin hangi bölümlerini kullandığını, ne kadar kuvvet uyguladığını, nasıl dengede kaldığını, hangi yönde hareket ettiğini ve bedeninin çevrede ne kadar alan kapladığını deneyimleyerek öğrenir.

Bu süreçte öğrenme yalnızca görmek veya sözel talimat almak yoluyla gerçekleşmez.

Çocuk;

yuvarlanarak, uzanarak, emekleyerek, ağırlığını aktararak, iterek, çekerek ve farklı hareket biçimlerini deneyerek bedenine ilişkin farkındalık kazanır.

Bu nedenle bedensel deneyim Sherborne yaklaşımının temel öğrenme araçlarından biridir.

2. Diğer İnsanların Farkında Olma

Sherborne yönteminin ikinci temel amacı başka bireylerle güvenli ve olumlu ilişkiler geliştirmektir.

Program içerisindeki birçok aktivite eşli veya grup halinde gerçekleştirilir.

Katılımcılar;

• birlikte hareket eder,
• birbirlerini destekler,
• karşılıklı kuvvet uygular,
• hareketlerini diğer kişinin hareketlerine göre düzenler,
• fiziksel ve sosyal sınırları deneyimler.

Bu çalışmalar sayesinde güven, iş birliği, iletişim ve sosyal etkileşim gibi alanların desteklenmesi amaçlanmaktadır.

Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitiminin Temel Özellikleri Nelerdir?

Sherborne Gelişimsel Hareket yönteminin en önemli özelliklerinden biri hareketlerin çoğunun oyun ve etkileşim temelli olmasıdır.

Uygulamalarda karmaşık spor ekipmanları veya ileri düzey motor beceriler gerekli değildir.

Program içerisinde genellikle;

• beden farkındalığı egzersizleri,
• alan farkındalığı çalışmaları,
• denge hareketleri,
• yuvarlanma ve sürünme,
• itme ve çekme,
• ağırlık aktarımı,
• eşli hareketler,
• grup etkinlikleri,
• gevşeme çalışmaları,
• kontrollü fiziksel temas

gibi uygulamalar kullanılmaktadır.

Amaç hareketi kusursuz şekilde gerçekleştirmekten çok, bireyin hareket sırasında kendisini ve çevresindeki kişileri deneyimlemesidir.

Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitiminde “With, Against ve Shared” İlişkileri

Sherborne yönteminin en karakteristik özelliklerinden biri kişiler arası hareketlerin farklı ilişki biçimleri üzerinden yapılandırılmasıdır.

Birlikte Hareket – “With”

“With” çalışmalarında bir kişi diğer kişiyle uyum içerisinde hareket eder.

Burada temel amaç güven ve birlikte hareket edebilme becerisini geliştirmektir.

Örneğin yetişkinin çocuğa hareket sırasında destek vermesi veya iki kişinin aynı ritimde hareket etmesi bu gruba girebilir.

2020 yılında Pokorska ve Czechowski tarafından yayımlanan araştırmada, 3–4 yaşlarındaki çocuklarda Sherborne Developmental Movement ve Shantala masajının birlikte kullanılması ile özellikle bu “with” ilişkisinin gelişimi incelenmiştir.

Karşılıklı Hareket – “Against”

“Against” çalışmalarında kişiler birbirlerine kontrollü şekilde direnç uygular.

Örneğin;

• itme,
• çekme,
• pozisyonunu koruma,
• karşı tarafın uyguladığı kuvvete kontrollü direnç gösterme

gibi etkinlikler gerçekleştirilebilir.

Buradaki amaç karşı tarafı yenmek değildir.

Bireyin kendi kuvvetini fark etmesi, kuvvetini kontrol etmesi ve karşısındaki kişinin fiziksel sınırlarını algılaması hedeflenir.

Paylaşılan Hareket – “Shared”

Shared çalışmalarında iki veya daha fazla birey bir hareket görevini birlikte gerçekleştirir.

Bu tür aktiviteler;

• iş birliği,
• iletişim,
• yaratıcılık,
• problem çözme,
• ortak hareket üretme

gibi becerilerin desteklenmesine yardımcı olabilir.

Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitiminin Faydaları Nelerdir?

Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitiminin farklı popülasyonlarda motor, psikososyal ve ilişkisel gelişim açısından potansiyel yararları araştırılmaktadır.

Programın özellikle şu alanları desteklemesi amaçlanmaktadır:

• Beden farkındalığının geliştirilmesi
• Denge ve koordinasyonun desteklenmesi
• Motor becerilerin geliştirilmesi
• Bireyin kendi hareket kapasitesini tanıması
• Güven duygusunun desteklenmesi
• Sosyal etkileşimin artırılması
• İş birliği becerilerinin geliştirilmesi
• İletişimin desteklenmesi
• Kişiler arası ilişkilerin geliştirilmesi
• Yaratıcı hareket deneyiminin artırılması
• Başkalarının fiziksel sınırlarını fark etme
• Duygusal ve sosyal öğrenmenin desteklenmesi

Ancak bu noktada bilimsel açıdan önemli bir ayrım yapmak gerekir:

Sherborne uygulamalarının bu yararların tamamını her bireyde kesin olarak sağlayacağı söylenemez.

Programın etkisi yaşa, gelişimsel özelliklere, uygulama süresine, uygulayıcının niteliğine ve bireyin gereksinimlerine göre değişebilir.

Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitimi Kimlere Uygulanabilir?

Sherborne Gelişimsel Hareket yaklaşımı farklı yaş ve gelişim düzeyindeki bireylere uyarlanabilmektedir.

Özellikle;

• okul öncesi dönemdeki çocuklarda,
• normal gelişim gösteren çocuklarda,
• özel gereksinimli bireylerde,
• otizm spektrum bozukluğu bulunan çocuk ve ergenlerde,
• motor gelişim desteğine ihtiyaç duyan bireylerde,
• sosyal etkileşim ve beden farkındalığının desteklenmesinin hedeflendiği gruplarda

kullanılabilmektedir.

Yöntemin yalnızca çocuklarla sınırlı olmadığı, yetişkin eğitiminde ve öğretmen eğitiminde de incelendiği çalışmalar bulunmaktadır.

Örneğin Hen ve Walter tarafından 2012 yılında yayımlanan araştırmada Sherborne Developmental Movement temelli bir öğretim modeli, öğretmen adaylarında duygusal yeterliliklerin geliştirilmesi açısından değerlendirilmiştir.

Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitimi Otizmde Kullanılır mı?

Evet. Sherborne Gelişimsel Hareket, otizm spektrum bozukluğu bulunan çocuk ve ergenlerle yapılan çalışmalarda destekleyici bir hareket yaklaşımı olarak kullanılmaktadır.

Bunun en önemli nedenlerinden biri Sherborne programının;

• beden farkındalığı,
• motor deneyim,
• kişiler arası etkileşim,
• güven,
• sosyal iletişim

gibi alanları aynı aktivite içerisinde birleştirebilmesidir.

Zawadzka, Rymarczuk ve Bugaj tarafından 2014 yılında yayımlanan bir çalışmada, Duyusal Bütünleme ve Sherborne Gelişimsel Hareket uygulamalarının otizmli çocukların psikomotor işlevleri üzerindeki etkileri incelenmiştir.

Sherborne konusundaki daha güncel çalışmalardan biri ise 2026 yılında Biomedical Human Kinetics dergisinde yayımlanmıştır.

Tsifopanopoulou, Kokaridas ve Adamakis tarafından gerçekleştirilen araştırmanın doğrudan amacı, Sherborne Developmental Movement programının otizm spektrum bozukluğu olan çocuk ve ergenlerin motor ve psikososyal gelişimleri ile davranışları üzerindeki etkisini incelemek olmuştur.

Bu araştırma Sherborne yaklaşımının özellikle otizm ve hareket eğitimi alanında güncel bir araştırma konusu olmaya devam ettiğini göstermektedir.

Sherborne Otizmi Tedavi Eder mi?

Hayır. Sherborne Gelişimsel Hareket Programı otizmi tedavi eden bir yöntem olarak tanımlanmamalıdır.

Otizm Spektrum Bozukluğu nörogelişimsel bir durumdur. Sherborne yaklaşımı ise otizmli bireylerde özellikle motor, sosyal, bedensel ve psikososyal gelişimin desteklenmesi amacıyla kullanılabilecek hareket temelli uygulamalardan biridir.

Dolayısıyla;

“Sherborne otizmi tedavi eder”

demek yerine;

“Sherborne Gelişimsel Hareket, otizm spektrumundaki bazı bireylerde motor ve psikososyal gelişimin desteklenmesi amacıyla kullanılabilen tamamlayıcı bir hareket yaklaşımıdır.”

ifadesi bilimsel açıdan daha doğrudur.

Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitimi Serebral Palside Kullanılır mı?

Sherborne yaklaşımı fiziksel veya gelişimsel farklılıkları bulunan bireylerin eğitim ve hareket programlarına uyarlanabilir.

Ancak Serebral Palsi (SP) tedavisi olarak tanımlanması doğru değildir.

Serebral palsili bireylerin gereksinimleri büyük ölçüde farklılık gösterebildiği için hareket uygulamalarının fizyoterapist ve ilgili sağlık profesyonellerinin değerlendirmelerine uygun şekilde planlanması gerekir.

Sherborne benzeri uygulamalar uygun bireylerde;

• beden farkındalığı,
• hareket deneyimi,
• sosyal katılım,
• kişiler arası etkileşim

gibi alanları desteklemek amacıyla kullanılabilir.

Ancak standart fizyoterapi veya rehabilitasyon uygulamalarının yerine geçmez.

Sherborne Yalnızca Özel Gereksinimli Çocuklar İçin midir?

Hayır. Sherborne Gelişimsel Hareket yalnızca özel gereksinimli bireylere yönelik değildir.

Normal gelişim gösteren çocuklarda da uygulanabilir.

2020 yılında yayımlanan Pokorska ve Czechowski çalışmasında örneklemin 3–4 yaşlarındaki sağlıklı çocuklardan oluşması bunun önemli örneklerinden biridir.

Sherborne hareketleri normal gelişim gösteren çocuklarda;

• bedenini keşfetme,
• sosyal iletişim,
• grup içerisinde hareket etme,
• güven,
• iş birliği,
• yaratıcılık

gibi alanların desteklenmesinde kullanılabilir.

Bu yönüyle yöntem okul öncesi eğitim ve rekreatif hareket programlarına da uyarlanabilir.

Sherborne ve Rekreasyon Arasındaki İlişki Nedir?

Sherborne yaklaşımı rekreasyon bilimi açısından da değerlendirilebilir.

Çünkü yöntemin önemli bir bölümünü;

hareket, oyun, sosyal etkileşim, keşfetme, yaratıcı katılım ve kişiler arası deneyim oluşturmaktadır.

Özellikle özel gereksinimli bireylerle gerçekleştirilen rekreatif programlarda amaç yalnızca fiziksel performansı artırmak değildir.

Aynı zamanda bireyin;

• aktiviteye katılması,
• hareketten keyif alması,
• diğer bireylerle iletişim kurması,
• sosyal çevreye dahil olması,
• kendi bedenini güvenli şekilde kullanması

önem taşımaktadır.

Bu açıdan Sherborne Gelişimsel Hareket, uyarlanmış rekreasyon ve terapötik rekreasyon uygulamaları açısından değerlendirilebilecek hareket temelli yaklaşımlardan biridir.

Sherborne Uygulamaları Güvenli midir?

Sherborne programında fiziksel temas, denge, ağırlık aktarımı, itme ve çekme gibi hareketler bulunabildiği için uygulamaların bireyin özelliklerine göre uyarlanması gerekir.

Özellikle özel gereksinimli bireylerde;

• yaş,
• motor beceri düzeyi,
• denge,
• kas-iskelet sistemi durumu,
• duyusal hassasiyet,
• iletişim becerisi,
• fiziksel temasa verilen tepki,
• eşlik eden hastalıklar

dikkate alınmalıdır.

Fiziksel temasın kişinin isteği ve sınırları gözetilerek gerçekleştirilmesi önemlidir.

Özel sağlık gereksinimi bulunan bireylerde uygulama öncesinde ilgili sağlık veya rehabilitasyon profesyonellerinin değerlendirmesi alınmalıdır.

Bilimsel Araştırmalar Sherborne Hakkında Ne Söylüyor?

Scite bilimsel literatür taramasında Sherborne Developmental Movement üzerine çalışmaların özellikle;

motor gelişim, psikomotor işlevler, kişiler arası ilişkiler, duygusal yeterlilikler ve otizm spektrum bozukluğu

alanlarında yoğunlaştığı görülmektedir.

Araştırmalar arasında dikkat çeken çalışmalar şunlardır:

Hen ve Walter (2012): Sherborne Developmental Movement temelli öğretim modelini öğretmen adaylarında duygusal yeterlilik bağlamında incelemiştir.

Zawadzka, Rymarczuk ve Bugaj (2014): Duyusal Bütünleme ve Sherborne Gelişimsel Hareket uygulamalarının otizmli çocukların psikomotor işlevleri üzerindeki etkilerini araştırmıştır.

Pokorska ve Czechowski (2020): Sherborne Developmental Movement ile Shantala masajının birlikte kullanımını 3–4 yaşlarındaki sağlıklı çocuklarda incelemiştir.

Tsifopanopoulou ve arkadaşları (2026): Sherborne Gelişimsel Hareket programının otizm spektrumundaki çocuk ve ergenlerin motor ve psikososyal gelişimleri ve davranışları üzerindeki etkisini araştırmıştır.

Bununla birlikte Sherborne üzerine oluşturulan bilimsel kanıt tabanı hâlen genişletilmeye ihtiyaç duymaktadır.

Çalışmaların bir bölümünde örneklem sayılarının sınırlı olması ve farklı uygulama protokollerinin kullanılması nedeniyle yöntemin bütün etkileri için kesin ve genellenebilir sonuçlara ulaşmak henüz mümkün değildir.

Bu nedenle Sherborne için en uygun bilimsel ifade şudur:

Sherborne Developmental Movement, beden farkındalığı, hareket deneyimi ve kişiler arası etkileşimi temel alan; özellikle motor ve psikososyal gelişimi destekleme potansiyeli bilimsel araştırmalarda incelenen hareket temelli gelişimsel bir yaklaşımdır.

Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitimi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitimi nedir?

Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitimi, hareket ve kişiler arası etkileşim yoluyla bireyin beden farkındalığını, motor gelişimini, sosyal ilişkilerini ve güven duygusunu desteklemeyi amaçlayan hareket temelli bir yaklaşımdır.

Sherborne yöntemini kim geliştirdi?

Yöntem İngiliz beden eğitimi öğretmeni ve fizyoterapist Veronica Sherborne tarafından geliştirilmiştir.

Sherborne eğitiminin temel amacı nedir?

Temel amaç bireyin kendi bedeninin farkında olması ve başka bireylerle güvenli, olumlu ilişkiler kurmasını desteklemektir.

Sherborne otizmli çocuklarda kullanılabilir mi?

Evet. Otizm spektrumundaki çocuk ve ergenlerle gerçekleştirilen Sherborne uygulamaları bilimsel araştırmalara konu olmuştur. Ancak yöntem otizmi tedavi etmez; gelişimsel süreci destekleyici bir hareket yaklaşımıdır.

Sherborne hangi yaş grubuna uygulanır?

Yöntem en çok çocuklarla ilişkilendirilse de farklı yaş gruplarına ve gereksinimlere uyarlanabilmektedir.

Sherborne yalnızca engelli bireylere mi uygulanır?

Hayır. Normal gelişim gösteren çocuklarla da uygulanabilir.

Sherborne bir fizyoterapi yöntemi midir?

Sherborne hareket ve rehabilitasyon ortamlarında kullanılabilse de tek başına standart bir tıbbi veya fizyoterapötik tedavinin yerine geçmez. Daha çok gelişimsel ve destekleyici bir hareket yaklaşımıdır.

Sherborne programında hangi hareketler yapılır?

Beden farkındalığı, denge, yuvarlanma, sürünme, ağırlık aktarımı, itme-çekme, eşli hareket, grup çalışmaları ve yaratıcı hareket uygulamaları kullanılabilir.

Sonuç: Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitimi Neden Önemlidir?

Sherborne Gelişimsel Hareket Eğitimi, hareketi yalnızca fiziksel aktivite olarak değerlendirmeyen bütüncül bir yaklaşımdır.

Yöntemin merkezinde bireyin;

kendi bedenini tanıması, hareket kapasitesini keşfetmesi, çevresindeki insanlara güvenmesi ve hareket aracılığıyla sosyal ilişkiler geliştirmesi bulunmaktadır.

Normal gelişim gösteren çocuklardan özel gereksinimli bireylere kadar farklı gruplarda uygulanabilmesi Sherborne yaklaşımının kapsayıcı özelliklerinden biridir.

Özellikle son yıllarda otizm spektrumundaki çocuk ve ergenlerin motor ve psikososyal gelişimleri üzerine gerçekleştirilen araştırmalar Sherborne Developmental Movement yaklaşımına yönelik bilimsel ilginin devam ettiğini göstermektedir.

Ancak Sherborne herhangi bir hastalığı tek başına tedavi eden bir yöntem olarak değerlendirilmemelidir.

En doğru tanımlamayla Sherborne Gelişimsel Hareket; beden farkındalığı, hareket, güven ve kişiler arası ilişkiyi bir araya getirerek gelişimsel süreci desteklemeyi amaçlayan hareket temelli bir eğitim yaklaşımıdır.

Kaynakça

Hen, M., & Walter, O. (2012). The Sherborne Developmental Movement (SDM) teaching model for pre-service teachers. Support for Learning, 27(1), 11–19. https://doi.org/10.1111/j.1467-9604.2011.01509.x

Pokorska, M., & Czechowski, M. (2020). Effects of Shantala massage combined with Sherborne Developmental Movement method. Biomedical Human Kinetics, 12(1), 115–124. https://doi.org/10.2478/bhk-2020-0015

Tsifopanopoulou, Z., Kokaridas, D., & Adamakis, M. (2026). Impact of the Sherborne developmental movement method on the motor and psychosocial development of children and adolescents with autism spectrum disorder. Biomedical Human Kinetics, 18(1), 112–124. https://doi.org/10.2478/bhk-2026-0010

Weston, C. (2012). Becoming bonded through Developmental Movement Play: Review of a parent and child movement group incorporating the theory, practice and philosophy of Sherborne Developmental Movement. Body, Movement and Dance in Psychotherapy, 7(4), 245–262. https://doi.org/10.1080/17432979.2012.669795

Zawadzka, D., Rymarczuk, A., & Bugaj, R. (2014). Evaluation of the effectiveness of Sensory Integration and Sherborne Developmental Movement in improving of psychomotor functioning of autistic children. Physiotherapy, 22(1). https://doi.org/10.1515/physio-2014-0001