Kategori: SPOR KÜLTÜRÜ
SPOR, OLİMPİYATLAR, AHLAK
Bu kelime ilk kez İngiliz Kolejlerinde kullanılmaya başlandı. Ve
genelde birbirine çok yakın olarak üç anlam taşır.
Öncelikle “iyi
oyun”
anlamına gelecek biçimde kullanıldı. Sonra “iyi oyunu
ortaya koyacak ruh hali ve sporcuya yakışan davranış
biçimi” diye, değerlendirildi. Daha sonradan da “iyi
oyunu temin edebilmek için, oyuna katılanların tümünün
mutlak olarak yerine getirmek zorunda oldukları davranış
biçimlerinin tümü” olarak değerlendirildi.
Ülkemizde ise bu kavram genelde
“sportmenlik” veya “sportmence”
kavramı olarak kullanılıyordu. Ama Son yıllarda artık
“fair play”
kavramı da dilimize yerleşmiş oldu.
Uluslararası platformda fair play kavramı için iki ayrı
belge hazırlanmıştır. 1974 yılında Uluslararası Fair
Play Komisyonu tarafından hazırlanan Fair Play
Deklerasyonu tüm üye ülkelere gönderildi.
Bu belgede özet olarak “Kendisine ve dolayısıyla
diğerlerine (rakibine, takım arkadaşlarına, hakemlere,
izleyicilere ve kamuoyuna) saygıya dayanan bir hayat
görüşüdür. Bu görüş her ne pahasına olursa olsun
kazanmayı, başarılı olmayı reddetmektedir” yazmaktaydı.
Bu kavram sadece sporcular için değil, yöneticiler,
hakemler, izleyiciler, coachlar ve yarışmalarla
ilgilenen tüm medya kurumları içinde geçerliydi. Onlar
da doğrudan veya dolaylı olarak yarışmaların yukarıda
ifade edildiği biçimde cereyan etmeleri için çaba sarf
etmeleri gerekmektedir.
Özünde fair play olgusu ahlak felsefesi üzerine
kurulmuştur.Gerek ahlaklı davranışlar, gerekse olumsuz
davranışlar hem Antik çağdaki spor olaylarında, hem de
günümüzdeki modern olimpiyatlarda karşılaşılan
olaylardır.
ÜZÜCÜ OLAYLAR
Milattan Sonra 146 yılında Romalılar , Yunanistanı işgal
edince Roma İmparatoru Neron “Olimpiyat Oyunlarında
yarışmadan kendisinin şampiyon ilan edilmesini”
istemiştir.Buna tepki gösterilmiş, sonra Neron 5000
kişilik koruma ordusu ile birlikte olimpiyatlara gelmiş
ve atlı araba yarışmalarına katılmıştır. Yarışmayı
sürekli önde götüren Neron, bir dönemeci dönerken
arabası devrilmiştir. Bunun üzerine diğer yarışmacılar
durup, onun arabasını düzeltip, yarışa tekrar
başlamasını beklemişlerdir. Neron yarışı doğal olarak
birinci bitirmiştir.
Bir başka ilginç olay da Milattan Önce 322de yapılan
olimpiyatlar sırasında Atinalı Kalipso adlı bir atlet,
pentatlonda kendisine rakip olabilecek sporcuları satın
almıştır. Kendisine rakip olacak bir sporcuya 300 Drahmi
vermiş ve yarışı kazandıktan sonra bunu gururla
söylemiştir.
Siteler arası rekabetin yoğun olduğu Milattan Önce 400
yılında Sykion ve Kleora siteleri Telekias adlı bir
atletin kendilerine ait olduğunu ileri sürerek
paylaşmamak için atleti diri diri parçalamışlardır.
GÜZEL OLAYLAR
Bu çirkin olayların üzerine spor tarihinden sizlere bazı
fair play olaylarını aktarmak istiyorum.
Önce Antik çağdan bir örnek. Homeros olayı şöyle
anlatıyor:
Atlı Araba yarışında Nestorun oğlu Antilos, Menelaosun
çift koşumunu bir dar geçitte yarışma kurallarına aykırı
geçtiğini farkedince galibiyet ödülünü Menelaosa verir.
O ise Antilosun bu dürüst davranışına öyle sevinir ki
ödül olarak verilen kısrağı ona geri verir.
1964 Innsburg Kış Olimpiyatlarında Bobsleigh çiftler
yarışmasında en iyi dereceyi İtalyan Monti yapar. Sıra
İngiliz Tony Nash ve eşine geldiğinde, kızağının bir
parçasının kırık olduğu görülür. Monti, kendi kızağından
o parçayı söker ve yarışacak olan Nashe verir.Ve Nash,
Mnotinin verdiği parça ile tamir ettiği kızağında
olimpiyat şampiyonu olur. Monti ise yarışmadan
şampiyonluğu geri çevirmiştir.
1965 ‘de ABDde yapılan Salon Atletizm Müsabakalarında
uzun atlamada İngiliz Şampiyonu Mary Rand yerdeki
çizgileri karıştırınca üçüncü hakkında elenir. Willie
White ise onun haksızlığa uğradığını söylerek hakem
heyetine bir şans daha verilmesi talebinde
bulunur.Dördüncü atlayışında Rand daha iyi bir derece
yaparak yarışmayı kazanır. Burada White, rakibinin
cezalandırılması sonucu galip gelmeyi reddetmiştir.White
1965 Fair Play ödülünü aldı.
1968 Dünya Kupası özel slalom yarışında Polonyalı
Andrzej Bachleda sıralamada birinci ilan edilir. O buna
itiraz eder ve bir kapı atladığını açıklar. Yarışmadan
diskalifiye edilir. Kazanmadığı ünvanı, kabul etmez.
1966 ABDde Toledoda Dünya Greko Romen Şampiyonası
sırasında Yugoslav Horvat müsabakada favori idi. Rakibi
diskalifiye edilince o galip ilan edildi. Horvat, buna
itiraz etti ve bir şans daha verilmesini istedi.İkinci
denemede yine galip geldi ve “Zafer kazanılmalıdır”
mantığı ile hareket ettiği için 1966 Fair Play ödülünü
aldı.
1967 yılında Hamburgda Uluslararası Almanya Tenis
Turnuvasında Macar Gulsay, çekoslavak Kukal ile başabaş
bir maç çıkarıyordu. Bir ara Kukal bir kramp ile düştü
ve devam edemeyecek hale geldi. Kurallara göre Gulsaya
puan verilmesi gerekiyordu. Ama o doktor çağrılmasını
istedi.Doktor müdahalesinden sonra Kukal maça devam etti
ve maçı kazandı.
2 Kasım 1969da İspanyada Madridte Bernabeu Stadyumunda
Real Madrit-Sabadell ile şampiyonluk maçı oynuyordu. 50.
dakikada durum berabere iken Sabadell forveti Pedro
Zaballa top ile ilerleyip, tam rakip kaleye şut atacağı
sırada, Real Madrid kalecisi ve bekinin çarpışıp
bayıldığını gördü. O şutunu atmadı ve kasti bir hentbole
neden oldu. Maçı Real Madrid 1-0 kazandı. Maç sonrası
Sabadell Kulübü , Zaballaya ceza vermek amacıyla
toplandı. Ama tüm İspanyol basını Zaballayı mükemmel bir
sporcu ilan etmesi ve sonra Uluslararası Komite onu
Zafer Kupası ile ödüllendirdi.
1967 yılında Fransa Atletizm Şampiyonasında 200 metre
yarışında Sylvie Telliez altın madalyayı Cabrielle
Mayere bıraktı. çünkü, o yarışının bitimine çok az kala
düşmüştü.
23 Agustos 1967da Zdenka Zarubnicka paraşütle atlama
yarışında paraşütü açılmayan rakibine yardımda bulundu
ve onun hayatını kurtardı.
İtalya Su Kayağı yarışında Cianni Lonzi rakibinin
hayatını boğulmak üzereyken kurtardı.
İsveçli oto yarışcısı Beat Fehr Casserta diğer
yarışmacıların hayatını kurtarmak isterken kendi
hayatını kaybetti. Ülkemizde de ilk kez 1983 yılında Konya mahalli kümesinde, kümede kalma maçında takımın kalecisi İsmet Karababa koruduğu kaleye atılan bir gol için tartışma çıkınca, hakeme gidip golün nizami olduğunu söyledi. Bu İsmete o yıl Pariste yılın Fair Play Ödülünü getirdi.
TÜRKİYE'DE FAİRPLAY Bu konularla ilgili detaylı bilgileri http://ww.fairplayeur.com/ sitesinde bulabilirsiniz.
Kaynaklar:
|
