|
Spor Felsefesi ülkemiz için
yeni bir konudur. Spor Biliminin ülkemizdeki
tarihine göz attığınızda Spor Biliminin ilk anından
itibaren Spor Felsefesi konusunun da gündeme
getirildiğini görebilirsiniz.
Şimdi, bu alanda bazı soruları
yanıtlamaya çalışalım.
1-Spor Felsefesi nedir?
Spor felsefesi spor ile ilgili
olan felsefe çalışmasıdır. Dolayısıyla spor
felsefesi iki disiplinli bir çalışmasıdır. İçinde :
hem felsefe, hem de spor bulunmaktadır. Fakat,
çalışma felsefe ağırlıklıdır.
Burada öncelikle felsefenin ne
olduğu üzerine aydınlanalım.
Felsefe nedir?
Felsefe en genel belirleme ile
bir bilgi üretme etkinliğidir. Felsefenin ürettiği
bilgiler, diğer bilgilerimizden örneğin günlük
yaşama bilgilerinden, bilimsel bilgiden, teknolojik
bilgiden, sanat bilgisinden,dinsel bilgiden ayrıdır.
Felsefe bilgileri varolan şeylerin değişmeyen, hep
aynı kalan yanları ile ilgilidir. Örneğin pekçok
varlık vardır. Canlı varlıklar, cansız varlıklar,
manevi varlıkşar, sembolik varlıklar. Bu varlıkların
birbiri ile ilişkileri vardır.Bu varlıklar
değişirler.Peki bu varlıkların hepsinde değişmeyen,
hep aynı olan(varlık) nedir? Felsefe bunu sorar.
Bunu yanıtlayabilmek için de tek tek varolanlarla
ilgili ortaya konulan bütün bilgilerden yararlanarak
daha yüksek bir bilgi üretir. Bu bilgi felsefe
bilgisidir.Bu bilginin alanı felsefedir.
Ne var ki tek bir felsefe
bulunmaz. “Varlığı değişik bakımlardan ele alan
değişik felsefe tavırları, değişik felsefeler ortaya
koyarlar.Ayrıca varolanlarla ilgili bilgilerimiz
geliştikçe felsefe de gelişecektir.Bu iki durum
felsefeyi dinamik bir bilgi alanı haline getirir.
Şimdi,
Spor Felsefesi
ne bakalım.
Bilindiği gibi değişik spor
olayları vardır. Bunlar tek tek her spor dalı ile
ilgili karşılaşmalar, olimpiyatlar , dünya
şampiyonaları gibi .
Bütün bunlar değişebilmekte,
gelişebilmekte, tekrarlanabilmektedir. Tüm bu
değişimler, gelişimler ve tekrarlar içinde
değişmeden kalan şey “spor”dur. İşte bu spor nedir?
Öyleki yeni sporlar ortaya
konulabilir. Yeni yarışmalar düzenlenebilir. Fakat
spor dediğimiz öz hep aynıdır. Bu öz spor
eğitimcisinin alanı dışındadır, spor hekiminin, spor
yöneticisinin, spor bilimcisinin ve sporcunun alanı
dışındadır. Sporun ne olduğunu, sporun özünü,
sporun hakikatını araştıran bu alan spor felsefesi
alanıdır. Kuşkusuz ki spor felsefesindeki tek soru
saporun özü sorusu değildir. Bu çerçecede pek çok
sorun yer alır. Bunlarla ilgili çalışmalar da spor
felsefesinin içine girerler. Fakat, “spor nedir?”
sorusu yani sporun özünü soran soru spor
felsefesinin temel sorusudur.
2-Spor Felsefesi için ne tür çalışmalar gerekir?
Spor Felsefesi için en önemli
iki şeyi yapmak gerekir. Spor ve felsefe. Yalnızca
felsefe yapıyorsanız, yalnızca spor yapıyorsanız
spor felsefesi yapamazsınız. Spor yapmak için sporun
eğitimi almış olmak gerekir, felsefe yapmak için de
felsefe eğitimi almak gerekir. Yani rastgele spor
yapmaya başlayan bir kişi ile elindeki birkaç
felsefe kitabını okumuş kişi bu işi yapamaz.
Dolayısıyla spor felsefesi
yapmak için herhangibi bir spor dalında yetişmiş
olmak ve felsefde eğitimi almak gerekir. Ne var ki
bunlar da yetmez. Spor Felsefesi yapabilmek için
kişinin fizyoloji, anatomi, endokronoloji, nöroloji,
psikoloji, sosyoloji, spor tarihi, ekonomi, estetik,
gibi alanlarda bilgi sahibi olması gereklidir. Bir
spor felsefesi çalışması içinde bu alanlardaki
bilimsel bilgilere başvurmak zorunluluğu bulunur.
3-Hangi metinler Spor Felsefesi metni değildir?
çoğu zaman içinde değişik
filozof yazılarından alıntılar bulunan metinler spor
felsefesi metni sanılır. Bir yazının içinde felsefe
metinleri buluması o yazının felsefe metni olduğunu
göstermez. Bir yazının içinde filozof yazısı
bulunmaması da o yazının felsefe metni olmadığını
göstermez. Öyleyse neye bakmak gerekir? Sorun yazıda
bir spor felsefesi sorusu sorulup, sorulmadığıdır.
Eğer bir felsefe sorusu sorulup, felsefe tavrı ile
yanıtlandıysa o bir felsefe metnidir.
çok zaman spor ile ilgili bazı
alanlar spor felsefesi olarak algılanır. Bunların en
başta geleni ise olimpizmdir.
4-Olimpizm
nedir?
Olimpizm spor olayının temel
özelliklerinden hareketle , ortaya koyulmuş bir
dünya görüşü ve yaşam anlayışıdır. Olimpizm felsefe
gibi dinamik, devinen, gelişen bir bilgi alanı
değilidir. çünkü “sporun özü nedir?” sorusuna
sonsuzca yanıt verielebilir. Bu yanıtların hepsi
geçerli olabilir ve soruya değişik aydınlanmalar
sağlayablilir. Oysa olimpizm belirli bir anlayıştır.
Hatta Olimpik Anlaşma (Olympic Charter) ile
kuralları ve ilkeleri belli edilmiştir. Değişken ve
gelişken değildir.
Olimpizmden hareketle olimpiyat
oyunları düzenleyebilirsiniz, ama hejhangibi bir
spor felsefesinden hareketle hiçbir spor müsabakası
düzenleyemezsiniz.
Spor Felsefesi yaparken,
olimpik ilkelerden yararlanılabilinir.
5-Olimpizm
ve Olimpiyatların ilişkisi nedir?
Olimpiyat Oyunları Olimpik
İlkelere (Olimpik Anlaşmaa /Olympic Charter ‘da
belirlenmiş) göre düzenlenirler. Olimpiyat
Oyunlarının amacı olimpizmin içinde bulunan dostluk,
kardeşlik, mükemmellik, daha iyi ve güzele ulaşmak,
her türlü dil, din, ırk , politik görüş ve
benzerlerinin üzerinde yaşayabilmeyi insanlara
anımsatmak ve yaşatmak amacıyla düzenlenir. Bu
nedenle olimpizm , olimpiyat oyunlarının temel
anlayışıdır.
6-Spor Felsefesi dünyada ve Türkiyede ne zaman
başlamıştır?
Bir felsefe olarak Spor
Felsefesinin başlayışı 1950li yıllara kadar geri
gitmektedir. Avrupada ilk Spor Felsefesi Sempozyumu
1952 yılında Almanyada Osnabrückte düzenlenmiştir.
Ne var ki Spor Felsefesini hazırlayan çalışmaları
modern çağ için Rönesansa kadar geri götürebiliriz.
Bu çalışmalar 18. yyde üç ülkede İsveç, Almanya ve
İngilterede önemli gelişmeler gösterirler. İkinci
Dünya Savaşından sonraki yıllarda felsefede ciddi
bir çalışma alanı oluşturur. Spor Felsefesi bağımsız
bir felsefe disiplini olarak görüldüğü gibi Yaşama
Felsefesinin bir alanı olarak da ele alınmaktadır.
Ülkemizdeki başlayışı bu çizgide olmuştur.
Ülkemizde Spor Felsefesi ilk
kez 11-12 Kasım 1990 tarihlerinde İstanbul
Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde düzenlenen “Türk
Alman Kültür diyalogunda Spor Felsefesine yeni
yaklaşımlar” isimli sempozyumla başlamıştır.
Böylece yapılmakta olan Spor
Felsefesi çalışmaları ilk kez Doç.Dr.Atilla
Erdemlinin öncülüğünde derli toplu bir tartışma
ortamına girmiş ve kitaplaştırılmıştır. Günümüzde
bazı Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokullarında Spor
Felsefesi dersi lisans düzeyinde verilmektedir.
Kaynaklar:
1-Erdemli, Atilla:
İnsan, Spor ve Olimpizm.
Sarmal Yayınları. İstanbul. 1996.
2-Erdemli, Atilla:
Spor Felsefesi. e Yayınları. İstanbul.
2002.
3-Erdemli, Atilla:
Hümanizma olarak spor.Spor Bilimleri
I.Ulusal Sempozyumu Bildiriler Kitabı. S.12-22.
Hacettepe Üniversitesi.1990. |
