Türkiyenin En Büyük Rekreasyon Sitesine Hoş Geldiniz

Rekreasyonda Liderlik Teorisi

Liderlikle ilgili teorilerin çoğu endüstri alanında çalışan psikologlar tarafından ortaya atılmıştır. Bu teorilerin spor ortamlarında deneysel olarak test edilmesi amacı ile yürütülmüş çalışmaların tamamına yakını antrenörler üzerinedir. Sage, Chelladuari ve Carron, spor bağlamında liderlikle ilgili teorik bilgiyi gözden geçirmiş ve geliştirmişlerdir. Chelladurai’nin Çok Yönlü Liderlik Modeli, liderliği daha kavramsal hale getirmek için gerekli faktörleri ortaya koyan bir sentezdir

Resim Chelladurai’nin Çok Yönlü Liderlik Modeli

Liderliğin sonuçları (üyelerin memnuniyeti ve performansı) üç tip liderlik davranışının etkileşiminden elde edilir. Bunlar, istenen lider davranışı, grup üyeleri tarafından tercih edilen lider davranışı ve gerçek lider davranışıdır. Bu tip lider davranışları üç ayrı kategoriden oluşmaktadır: durumun özellikleri, liderin özellikleri ve astların veya grup üyelerinin özellikleri.

İstenen Lider Davranışı

Organizasyonun büyüklüğü, teknoloji seviyesi, organizasyonun amaçları ve organizasyonun resmi yapısının lider davranışını doğrudan etkileyen-kontrol eden değişkenlerdir. İstenen lider davranışı, durumsal değişkenlerden kaynaklanır ve grubun amaçlarının gerçekleştirilmesinde aracı olur.

Tercih Edilen Lider Davranışı

Lidere ait bu davranış, üyelerin özelliklerinin ve duruma ait değişkenlerin birleşmesi sonucunda meydana gelir. Çünkü lider ve üyeler belli bir işin yapılması için sosyal çevreyi oluşturan unsurlardır. Yani lider ve üyeler arasındaki etkileşim tercih edilen lider davranışının belirlenmesini sağlar.

Gerçek Lider Davranışı

Bu davranış türü liderin bireylik ve yetenek gibi özelliklerinden doğrudan, üyelerin liderden beklentileri ve durumun lidere yüklediği zorlayıcı davranıştan dolaylı olarak etkilenir. Liderin değişkenlere tepkisi “uyum veya uyarlayıcı”, liderin üyelerin arzu ve gereksinimlerine yanıtı ise “tepkisel” olarak görülmektedir (15). Durum, liderin üstleneceği uyarlayıcı veya tepkisel davranışın derecesine göre, lider açısından çok olumlu (lehte) veya az olumlu (aleyhte) şeklinde değişebilir.

Bunun anlamı organizasyonların lidere farklı engeller oluşturabileceğidir. Örneğin bürokraside liderin davranışı belirlenmiştir ve liderden bu davranışlara harfiyen uyması istenir. Dolayısı ile liderlik süreci daha kolay işlemektedir. Ancak hiyerarşinin olmadığı ortamlarda lider ve üyeler farklı tercihlere sahip olabileceklerinden, liderlik süreci zorlaşmaktadır. Bununla birlikte, örgütsel durumun ve üyelerin etkilerine rağmen, liderin gerçek davranışı asıl olarak kendi bireyliği ve yeteneğiyle belirlenir. Chelladurai (2), işe önem veren liderlerin uyarlayıcı davranışlar, karşılıklı ilişkilere önem veren liderlerin tepkisel davranışlar üzerinde durduklarını varsaymaktadırlar.

Performans ve Memnuniyet

Chelladurai’nin modeli, performans ve doyumun elde edilebilmesi açısından bu üç liderlik davranışının olabildiğince yerinde kullanılmasını şart koşmaktadır. Yerinde kullanım mükemmel bir sonuca ulaştırırken, tersi durumda bir karmaşa yaşanabilir. Performans ve memnuniyet arasındaki ilişki iki açıdan ele alınabilir. Üyelerin (sporcuların), işin başarılmasına yönlendirilmesi ve liderin( antrenör), üyelerin isteklerini yerine getirmesi lider davranışının doğrudan bir sonucu olarak, performans ve memnuniyeti arttıracaktır. Performansı ve memnuniyeti arttıracak diğer bir özellik ise liderin üyelerine eşit davranmasıdır.

Üyeler bu özelliği beklerler ve memnuniyetlerini lidere fayda sağlayacak bir karşılıkla bildirirler. Çünkü lidere karşı duyulacak güven ve sevgi üyelerin performansını arttıracaktır. Performanstaki artış ise organizasyonun liderden beklentisidir.

Yenilik

Liderlikle ile ilgili bir başka yaklaşım, liderin veya organizasyondaki diğer bir üyenin, başarıya ulaşmak için yeni fikirler üretmesinin gerekliliği üzerinde durmaktadır. Aslında liderin öncülük yapması beklenir bu yüzden bizzat lider kendisine ait yeni fikirlere sahip olmalı ve üyeleri yeni düşünceleri ortaya koymaları için cesaretlendirmelidir. Öyleyse yeni bir fikrin kabul edilmeden önce içinden geçmesi gereken mekanizma nedir? Yeniliklerin Yayılması olarak adlandırılan çalışma alanı bu konu hakkında faydalı bilgiler sağlamaktadır. Yeniliklerin yayılmasında rol oynayan unsurların şunlar olduğu kabul edilmektedir.

Araştırmacılar, bilim adamları, düşünce liderleri. Kitle iletişim araçları.Sosyal sistemde yer alan üyeler. Yeniliğin yerine geçtiği düşünceye oranla ne derecede daha iyi olarak algılandığıYeniliğin var olan değerlerle, geçmiş yaşantılarla ve gereksinimlerle ne derece tutarlı olarak algılandığıYeniliğin kavrama ve kullanım açısından ne derece zor olarak algılandığıBilgi, tutum değişimi( liderin ikna yeteneği), davranış değişimi ( benimseme veya geri çevirme).

Bu konu ile ilgili çalışmalarda, spor hakkındaki yenilik ve teknolojilerle ilgili sosyo-psikolojik özelliklere atıfta bulunan birçok makalede, yeni bir antrenman tekniğinin antrenörler tarafından benimsenme süresi ile antrenörlerin 10 sosyo-psikolojik özelliği arasında kayda değer bir ilişki bulunmuştur. Bunun sonucunda, lider davranışı üzerinde özellikler kadar, sosyolojik ve psikolojik faktörlerin de önemli olduğu ortaya çıkmıştır.Kanada’da fiziksel rekreasyonun gelişmesine yardımcı olmak için yürütülen araştırmalardan elde edilen genel sonuçlar aşağıda verilmiştir.

Fiziksel rekreasyonla ilgili yeniliklerin yayılması sürecinde, belli bölgelerde kütle medya ve aynı zamanda bireylerarası iletişimlerin, diğer bazı bölgelerde ise ulusal medya olduğunu belirtmektedir. Fiziksel rekreasyonla ilgili yeniliklerin yayılması sürecinde, kütle medya iletişim kanalları bilgilenme açısından daha önemliyken, bireylerarası iletişim yeniliğe karar verme sürecinde ikna açısından daha önemlidir. Fiziksel rekreasyonla ilgili yeniliklerin yayılması sürecinde, sosyal sistemin dışında kalan kozmopolit kanallar bilgilenme açısından daha önemliyken, yerel kanallar yeniliğe karar verme sürecinde ikna açısından daha önemlidir.

Bireylerarası yayılma daha çok homojendir yani inanç, değerler, eğitim ve sosyal statü gibi belli özellikler birbirine yakındır.Eğer bireylerarası yayılma heterojen olursa, sosyal statü olarak daha yüksek bir fikir liderine gereksinim duyulur.

Yeniliğe Karar Verme Sürecinde Liderin Rolü

Yukarıdaki bulgulara dayanarak liderin yenilik konusunda üyeleri uyandırmak, yani bilgilendirmek için kütle medyayı kullanması gerekmektedir. Davranış değişimi, yani yeniliğin üyeler tarafından benimsenebilmesi içinse, üyelerin düşüncelerini olabildiğince homojen hale getirebilmelidir. Bu noktada liderlere büyük sorumluluk düşmektedir. Yetenekli bir lider, liderlik amaçlarına ulaşmasına yardımcı olacak durumsal faktörleri etkileyip olumlu hale getirebilir.

Liderlik ile ilgili eski teorilerin hiç biri yeterince ayrıntılı değildir çünkü ilgili değişkenleri yeterince göz önünde bulundurmamışlardır. Beden eğitimi ve rekreasyon liderlerinin belirtilen tüm faktörlere (uygun düzeyde kılavuzluk ve yönlendirme) dikkat etmesi gerekmektedir.

Kaynak: Yrd. Doç. Dr. Ali TEKİN