Kategori: TOPLUMSAL BOYUT
20- REKREASYON VE SPOR
Çağımızın
tekdüze günlük yaşamı içerisinde insanların yaşam
zorunlulukları dışında kalan zamanlarını
değerlendirmeleri sağlıklı kalabilmeleri için çok
önemlidir. Teknolojik gelişmelere bağlı olarak çalışma
saatleri giderek azalmakta ve insanların kendilerini
gerçekleştirmek için sahip oldukları zaman artmaktadır.
Yabancı terminolojide bir hastalıktan sonra eski haline gelmek, tazelenmek, yorgunluğu giderek eski iş ve başarısını kazanmak anlamlarına gelen rekreasyon, zamanla eğitime de girmiş ve bir anlamda insanların boş zamanlarının değerlendirilmesini ifade etmeye başlamıştır. Rekreasyon insanın öz benliğine uygun ve yapmaktan zevk aldığı bir faaliyete katılması ile monoton modern hayat ve yaşam kavgasının sıkıcı havasından sıyrılarak kendisini bulması ve kendi duygularına ortak olacak diğer insanlarla kaynaşarak zevk içinde sosyal bir kişilik kazanmasıdır (4, 1). Boş zaman ve boş zaman değerlendirme aynı anlama gelmeyen iki kavram olup; boş zaman kişinin çalışmadığı, yaşam zorluklarının ve biçimsel görevlerinin dışında kalan ve kişinin kendi isteği yönünde harcayabileceği zamandır. Boş zamanı değerlendirme ise, boş zamanda yapılan etkinliklerle ilgilidir. Boş zamanı değerlendirme bu iki kavramın uygulamadaki karşılığı olarak geliştirilmiştir ve kullanılmaktadır (1, 7). Boş zamanları değerlendirme etkinlikleri içeriklerine ve yapıldığı mekanlara göre çok çeşitlidir. Bu etkinliklerden hangisinin tercih edileceği kişinin yapısına, cinsiyetine, eğitimine, sahip olduğu olanaklara ve yeteneklerine bağlıdır.
Eski tarih kayıtları
arasında insanların boş zamanlarında müzik, resim ve
çeşitli spor faaliyetlerini kullandığı görülmektedir.
Ayrıca ilkel kavimlerin yaşantısında da pek zengin bir
boş zaman organizasyonu olduğu belirlenmiştir. Yontma
taş devrinde mağaraların duvarlarına çeşitli hayvan ve
insan resimleri yapan insanlar, algılamaları ve bunların
neticesinde duygularını aksettirme olanağını boş zaman
uğraşıları içinde şekillendirmişlerdir (3, 6). On
dokuzuncu yüzyıla kadar boş zaman değerlendirme
uğraşları yeterli zamanı parası ve dinlenme hakkı olan
insanlarla sınırlı kalmıştır. O zamanlar sınırlı sayıda
insanın ayrıcalığı olan bu etkinlikler şimdi çoğunluk
için bir hak durumundadır ve tabii bu hakkın kullanımı
serbesttir (2, 355). Ancak ülkemizdeki sosyal eşitsizlik
nedeniyle hala pek çok insan için bunun geçerli
olmadığını kabul etmek durumundayız. Sadece spor,
özellikle de spora pasif katılım sinema, tiyatro,
konser, kitap okuma gibi diğer rekreatif etkinlere göre
herkesin istediği takdirde ilgilenebileceği bir olanak
olarak karşımıza çıkmaktadır.
Spor, rekreasyonun en
kapsamlı, çeşitli ve ilgi çeken alanlarından birini
oluşturmaktadır. Spor ve rekreasyon karşılıklı olarak
birbirlerini etkilerler. Spor insanların rekreatif
gereksinimlerini karşılamada önemli bir hareket alanı
sağlarken, rekreasyon da, sporun toplumsal
yaygınlaşmasında ve sportif başarılar elde edilmesinde
önemli roller üstlenmiştir. Spor bu rolünü genellikle
herkes için spor veya sağlık için spor gibi etkinlik
rollerini yerine getirerek gerçekleştirmektedir (6, 18).
Spor bir boş zaman uğraşısı olarak yani amatörce yapılan
şekliyle rekreatif faaliyet özelliği taşımaktadır.
Dumas'a göre spor, insanın emrinde ve hizmetinde olursa
rekreasyon faaliyeti, eğer insan sporun emrine girerse o
zaman da spor bir meslek özelliği taşıyarak rekreasyon
faaliyeti kapsamı dışında kalmaktadır (7, 28). Kitle
iletişim araçları sayesinde ülkenin hatta dünyanın hemen
her yerinde gerçekleşen değişik spor aktiviteleri,
evimizin içine kadar gelmektedir. Bu durumda oldukça
zahmetsiz ve ucuz bir şekilde isteyen herkes sporla
pasif olarak ilgilenebilmektedir.
İnsanların boş
zamanlarını değerlendirme ihtiyaçlarının gündeme geldiği
ilk yıllardan günümüze kadar, spor aktivitelerine
seyirci olarak katılım çok yoğun bir şekilde devam
etmektedir. Günümüze nazaran rekreasyon faaliyetlerine
seyirci olarak katılımın daha yoğun olduğu 19. yüzyılın
başlarında tiyatrolar, sirkler, sinemalar ve büyük
stadların tribünlerinde çeşitli sanatsal ve sportif
faaliyetleri seyredenler, evlerinde radyo dinleyenler
büyük yığınları oluşturmaktaydı. Bu yüzden rekreasyonun
pasif türleri gelişim göstermekteydi (5, 17). İnsanların
sadece seyirci oldukları bir takım spor dallarının
cazibesine kapılarak zamanla o dallardan bazılarına
sporcu olarak yönlenmeleri göz önüne alındığında pasif
katılımın, aktiviteye geçişi özendirici bir durum olduğu
da ortaya çıkmaktadır. Spor seyircisinin bu özellikleri
onu bir sinema veya tiyatro seyircisinden ayırmaktadır.
Diğer yandan sporun pasif yönünün teşvik edilmesi,
eğitimsizlikle beraber, öncelikle rekreasyonun ticari
bir değer taşıdığı anlayışından ileri gelmektedir ki, bu
yüzden sporu aktif olarak yapanların değil, sporu
seyredenlerin sayılarında artış meydana gelmektedir.
Ancak toplumsal, ekonomik ve teknolojik gelişmenin de
etkisiyle durumun tersine çevrilmeye başladığı
görülmektedir (7, 29). İnsanlar giderek, hekimlerin
önerileriyle teknolojik gelişmelerin yol açtığı
hareketsizlik nedeniyle ortaya çıkan sağlık sorunları
karşısında spora aktif olarak katılmayı tercih
etmektedirler. Sporcuların toplum içindeki statülerinin
yükselmesi de ebeveynlerin çocuklarını öğrenimleri
dışında spora katılmaya teşvik etmesine yol açmış,
çocukların rekreatif etkinliklerinde spor ilk sıralarda
yerini almıştır.
Yapılan araştırmalar,
rekreasyon amaçlı sportif faaliyetleri tercih eden
insanların sayısının, diğer faaliyetlere katılanların
sayılarından daha fazla olduğunu göstermektedir. Örneğin
Almanya'da halkın %61'ri boş zaman etkinliklerinden
sporu tercih etmektedirler. Ayrıca 1987 yılında
Almanya'da 6-16 yaş arasındaki 190. 000 kişi üzerinde
anket yoluyla yapılan bir araştırmada gençlerin %60'ının
boş zamanlarını spor yaparak geçirdikleri görülmüştür.
Boş zamanlarda sportif faaliyetlere aktif katılmayı
tercih etme oranının yüksek olmasındaki temel nedenler,
sporun kişisel ve toplumsal özelliklerinden
kaynaklanmaktadır. Ayrıca sportif faaliyetlerin katılım
kolaylığı, çalışma rahatlığı, her yaşın, her cinsin ve
herkesin zevk ve isteklerine yanıt verebilecek tercih
olanağı vardır. Sosyalleştirici, toplumsal birliği
sağlayıcı, sağlık kazandırıcıdır. Sanatsal ve folklorik
değeri vardır. Bütün bunların yanında rekreasyonla daha
yakın ilgisi bakımından sporun çeşitlilik, değişkenlik
ve hareket özelliklerinden bahsedebiliriz (7, 30).
Rekreatif bir etkinlik olarak spora ilginin artması
çeşitli toplumsal kurumları bu konuda organizasyonlar
yapmaya yöneltmektedir. Okullar, spor kulüpleri, çeşitli
dernekler ve devlet kuruluşları müsabaka niteliği
taşımayan rekreatif amaçlı sportif etkinlikleri
düzenlemeye başlamışlardır. Trakking, jogging, rafting
gibi yeni bir takım spor branşları bu organizasyonlarla
gündeme gelmeye başlamış, böylece sporun yeni
çeşitlerinin tanıtılması ve yaygınlaşması da
sağlanmıştır. Rekreasyon eğitimi için düzenlenen
kampanyalarının artarak rağbet görmesi bir yandan
sportif aktivitelerin insanların günlük yaşamının bir
parçası haline gelmesine katkıda bulunurken diğer yandan
da ortak ilgi ve heyecanların paylaşıldığı ortamlar
yaratarak kişileri yabancılaşmaktan kurtarmakta hoşgörü,
gelişmiş sosyal ilişkiler ve sosyal uyum
yaratmaktadırlar.
KAYNAKLAR
|
