Bu sempozyumda bir grup değerli devlet ve yerel yönetim liderlerine yönelik bir konuşma yapmanın benim için büyük bir zevk olduğunu bilmenizi isterim. Ben ve eşim dünyada bir çok ülkeyi ziyaret etmiş olmamıza rağmen bu bizim Türkiye’ye ilk gelişimiz. Türkiye’nin çok güzel bir ülke olduğunu ve dünya coğrafyasında her zaman çok önemli bir rol oynadığını biliyoruz.
GİRİŞ
Devletlerin en önemli ulusal, bölgesel ve yerel sorumlulukları arasında, tüm vatandaşlarının genel refah ve sağlığını güvence altına almak önemli bir yer tutar. Sizler, hergün, sorumlu olduğunuz coğrafik hudutlar içersinde yaşayan bireylerin sayısız ihtiyaç ve taleplerine cevap vermek durumundasınız. Rekreasyon, park ve serbest zaman hizmetlerinin misyon ve hedefleri, toplumdaki tüm bireylerin yalnız çalışma yaşamlarında değil, aynı zamanda serbest zamanlarında ki aktiviteler sürecinde de yaşam kalitelerini geliştirmek olmalıdır. Bu anlayış, hem devletin hem de yerel yönetimlerin, bireylerin refah seviyelerini geliştirme sorumluluğunu taşımaktadır.
Spor, insanlık tarihinin başından beri, toplumların gelişmesinde önemli bir rol oynamıştır. Sportif etkinlikler, dünya genelinde, çok sayıda insanın katıldığı ve çok ilgi gösterilen bir uğraş olmaya devam edecektir. Olimpiyat oyunları bunun en belirgin örneğidir.
Ancak, her birey yarışma sporuna ilgi duymayabilir, ya da sportif aktivitelere katılma yeteneğine sahip olmayabilir. Genç insanlar, farklı performans seviyelerinde spor yapıyor olsalar bile, spor üst düzeyde performans sergilemek isteyen gençleri daha fazla cezbetmektedir. Sporun hem katılımcı hem de seyirci açısından toplumda oynadığı önemli rol, devletlerin bu aktiviteleri desteklemesine neden olmaktadır.
Bu konuşma daha çok, sağlıklı ve engelli olan her yaşta ve beceri seviyesinde serbest zaman aktivitelerine katılan bireyleri kapsamaktadır. Serbest zaman ya da özgür zaman, bireyin çalışmak ve yaşamını idame etmek için katıldığı uğraşlar dışında kalan zaman sürecini kapsamaktadır.
Rekreasyon, bu serbest zaman sürecinde, bireyin tüm yaptıklarını içermekte, dolayısıyla spordan daha geniş bir konsepti içine almaktadır. Rekreasyon programları, yalnız yetenekli sporcuları değil, spor yapan herkesi kapsamaktadır. Her birey spor ile ilgilenmediğine göre, yerel yönetimler halkın bütünün ilgisini çeken, spor dışındaki rekreasyon aktivitelerine de önem vermelidirler. Çok sayıda insan müzik, drama, el sanatları, fiziksel uygunluk, suda egzersiz, doğa, açık hava ve diğer kültürel ve sosyal etkinliklere katılmak arzusu içindedirler.
_______
Tony A. Mobley ABD Ulusal Rekreasyon Vakfı Genel Başkanı ve Indiana Üniversitesi Sağlık, Beden Eğitimi ve Rekreasyon Fakültesi Onursal Dekanıdır.
Bundan da anlayacağınız gibi, çok geniş bir kapsamı içeren aktiviteler bütününden bahsediyoruz. Bu aktiviteler, bireyin çalışma, uyku ve günlük hayatını sürdürebilmek için harcadığı zamanın dışında kalan süreç içindeki her şeyi kapsamaktadır.
Dikkat ederseniz, konuşmamın ilk kısmında rekreasyon, parklar ve serbest zaman hizmetleri terimini kullanmıştım. Özellikle parklar, rekreasyonun uygulandığı önemli mekanlardır. Bu aktiviteler yelpazesi, çok aktif spor etkinliklerini kapsadığı kadar yürüyüş, piknik, kamp ve doğal çevre ile ilişkin pasif aktiviteleri de kapsayabilir. Rekreasyon, bu saydığımız etkinlikler dışındaki bir çok alanda da gerçekleşebilir. Halk eğitim merkezleri, kütüphaneler, müzeler, tiyatrolar, plajlar, su sporları merkezleri, diğer alanlar ve doğal olarak evler, rekreasyon mekanları olarak değerlendirilebilir.
Yerel yönetimler ile devlete ait diğer kuruluşların, bireylerin, sahip oldukları serbest zamanlarda, program ve hizmetler sunmaları her zaman mümkün değildir. Bu nedenle, bireylerin hayatlarını kazanmaları için verilen eğitim dışında, yaşam deneyimlerinden zevk almalarını sağlamak açısından, okullarımızın müfredat programlarına “serbest zaman eğitimini” ilave etmek önemlidir. Böylelikle rekreasyon, parklar ve serbest zaman hizmetlerinin temel amacı ve hedeflerini tekrar yorumlamak ve hatırlamak, bireyin günlük yaşam kalitesini zevkli, yaratıcı ve anlamlı tecrübeler ile geçirmesi açısından önemlidir. Bu deneyimler bireyin iş yaşamı ve temel ihtiyaçları dışında kalan deneyimlerdir.
Yerel yönetimler ve devlete ait diğer kuruluşlar, geniş halk kesimlerinin ilgisini çeken rekreasyonel aktiviteleri desteklemeli ve halka sunmalıdırlar. ABD’de devlet ve eyaletler, kendilerine ait geniş alan, arsa ve arazileri kapsayan görüntüsü, güzelliği ve tarihsel değerleri yüksek, doğal çevre ile bütünleşen açık mekanları halkın hizmetine açma yoluna gitmişlerdir. Yerel yönetimler ise, hizmet ve programlarını halkın yaşadıkları yerlere götürmüşlerdir. Bu hizmet ve programlar, bu sunumun başında bahsedilen “Herkes İçin Spor” aktiviteleri ile diğer tüm aktivitelerdir.
Evrensel anlamda ülkeler arasında önemli sosyal ve kültürel farklılıklar mevcuttur. Devlet yönetimlerinin, vatandaşlarının tüm ihtiyaçlarını karşılamak için gerekli olan yönetim yapılanmasını benimsemesi kaçınılmazdır. Sportif etkinlikler tüm dünyada birbirine benzemektedir, ancak daha önce bu sunumda belirtilen ve ileride vurgulanacak olan diğer bir çok aktivite, farklı toplumların kültürlerine göre farklılıklar göstermektedir.
ORGANİZASYON YAPISI
Devletler vatandaşlarına çeşitli hizmetleri
götürmek amacıyla farklı şekillerde yapılanmaya gitmektedirler. Yerel
yönetimler ise rekreasyon, parklar ve serbest zaman hizmetlerini
örgütlemek amacıyla, halka götürülen ulaşım, emniyet, yangından korunma,
sağlık, eğitim, spor ve diğer kamu hizmetlerini karşılamak amacıyla
kurulan birimlere benzer bir birim kurabilirler. Bu ünite halkın
rekreasyon ve park hizmetlerine odaklanacak bir şekilde örgütlenebilir.
Bu noktada şunu tekrar belirtmek gerekir. Devlete ait rekreasyon
kapsamında açık parklar, yüzme havuzları, plajlar ve diğer halka açık
tüm mekanlar ve tesisler bu yeni birimin yönetim kapsamı içine
alınabilir. Böylelikle bu programların daha etkin olarak sunulması ve
koordinasyonu mümkün olabilmektedir.
ABD’de, ilk zamanlar, park birimleriyle rekreasyon birimleri ayrı ayrı
yapılanmışlardı. Bu verimsiz kullanım tarzı, yüksek maliyetler ve
benzeri bir çok sorunu da beraberinde getirdi. Bugün bu programları
yürüten kurum ve kuruluşlar bu hizmetleri birleştirdiler. Bu bütünleşme
iyi sonuçlar verdi. Şunu da unutmamak gerekir ki, toplumda, devlet
dışında, rekreasyon hizmetleri veren başka kurum ve kuruluşlar da
vardır. Örneğin gençliğe hizmet veren organizasyonlar, iş yerleri,
ticari kuruluşlar ve özel üyeli kuruluşlar kendi mensuplarına rekreasyon
hizmetleri vermektedirler. Bizim sunumumuz, bu gün ağırlıklı olarak,
yerel yönetimlere odaklanmıştır.
Hiç kuşkusuz siz şimdi yerel yönetime ait yeni kurulan böyle bir birimin
hizmet ve operasyonlarını nasıl finanse edeceğini merak ediyorsunuzdur.
Finansman, devlete ait diğer kuruluşların finanse edildiği gibi
olacaktır. Daha net söylemek gerekirse, ilave devlet yardımı
gereklidir.Ayrıca yerel yönetimler gelir kaynaklarını arttırıcı
yöntemler ve yeni vergiler düşünebilirler.
Kamu yararına olan hizmetler ABD’de uzun yıllar hep sorun olmuştur. Bu
programları desteklemek için gerekli gelir kaynakları öncelikli olarak
bu hizmetler için ödenen ücretler ve giriş aidatlarıdır. Bugün ABD’de
rekreasyon ve parklar bütçeleri bu hizmet ücretleri ve aidatlardan
karşılanmaktadır. Halka yönelik bir çok programın tesislere giriş ve
aktivite katılım ücreti yoktur. Ancak yoğun organizasyon gerektiren,
farklı ekipman ve özel tesislere ihtiyaç duyulan program ve hizmetlere
ücret alınmaktadır. Spor ligleri, turnuvalar, beceri kursları, yüzme
havuzlarına giriş, golf sahalarını kullanım ücretli programlara örnek
olarak gösterilebilir. Bu aktiviteler genellikle özel bir mekan ve
ortamda organize edilen, kapsamlı bir organizasyon gerektiren, ayrıntılı
işletmecilik ve yöneticilik becerilerine ihtiyaç duyulan programlardır.
Ücretsiz ve ücretli aktiviteler arasında hep bir hassas denge mevcuttur.
Çoğu kez mali durumu iyi olmayan çok sayıda bireyin, rekreasyonel
deneyimlere öncelikle sahip olması gerekmektedir. Bu anlamda yüksek
hizmet ücretlerinden kaçınmak tercih edilmelidir.
MESLEKİ EĞİTİMLİ PERSONEL
Rekreasyon, çok geniş bir alanı kapsadığından ve bir çok aktiviteyi
içerdiğinden, bütün bu hizmet ve programlara cevap verecek tam zamanlı
çalışan personel bulundurmak imkansızdır. Yerel yönetimler, tam zamanlı
veya kısmi zamanlı personeli, okullarda öğretmen ve antrenör tayin eder
gibi istihdam etmektedirler. Ancak, rekreasyon ve park birimlerinin
operasyonel başarısı, toplumun istek, ilgi ve beklentilerini bilen,
rekreasyonla ilgili felsefe, konsept ve amaçlara hakim yetişmiş
personele sahip olmaktan geçmektedir. Bu yöneticiler, çeşitli ve farklı
programları planlayabilen, organize eden ve yürürlüğe koyan kişiler
olmalıdır. Farklı tesisleri yönetebilecek birikime sahip, çeşitli
program ve hizmetleri organize edebilecek beceri ve özelliklere sahip
liderler olmalıdırlar.
Üniversite ders müfredat ve programları bu hizmetleri verebilecek
kişileri yetiştirecek şekilde planlanmalıdır. Bugün zamanımız ve
zeminimiz bu müfredatların ayrıntılarına inmemize müsait değildir.
Ancak, bu ziyaretimde üniversite yetkilileri ile bir araya gelip bu
ayrıntıları görüşeceğiz. ABD’de yukarıda adı geçen profesyonel kişileri
yetiştiren yüzden fazla üniversite mevcuttur. Çoğu kez yerel yönetimler,
rekreasyon ve park yönetimi felsefesine ve konseptlerine hakim olmayan
veya bu alanda çok az bilgiye sahip olan kişileri politik atamalarla
göreve getirmektedirler. Bu yöneticiler, neredeyse her zaman,
birimlerine uygun elemanlar bulma konusunda, yetersiz kalmaktadırlar.
Programları başlatırken, bir yandan mesleki formasyonlarını tamamlamış
liderler bulmak, diğer yandan da programları yürürlülüğe koymak kolay
değildir.
TOPLUMSAL KURUM VE KİŞİLER ARASI KOORDİNASYON
Rekreasyon alanında geniş halk kesimlerine hizmet götüren çok sayıda
kurum ve kuruluş mevcuttur. Yerel yönetimlerin önemli bir özelliği de bu
kuruluşlar arasında ilişkileri mümkün olduğunca koordine etmektir. Çoğu
kez, organizasyonlar aynı hedef kitleye yönelik hizmetler sunarken,
diğer taraftan hizmetlerin toplumun geniş bir kesimine götürülememesi
söz konusudur. Yerel yönetimler bu boşlukları gidermek amacıyla,
dayanışma ve işbölümü içinde bu hizmetlere yönelik verimi
arttırabilirler.
Diğer önemli bir husus, ihtiyaç duyulan programların planlanmasında
vatandaşların azami ölçüde katkılarını ve geribildirimlerini almaktır.
Yerel anlamda danışmanlık yapan kurum ve kuruluşlar ile gönüllü
organizasyonlar, devlet yetkililerinin tam anlamıyla farkında
olmadıkları vatandaş guruplarının değişik ihtiyaçlarını gündeme
getirebilirler. Bu guruplar, aynı zamanda politik ve maddi anlamda
kaynaklar bulma görevini de üstlenebilirler. Bu guruplar,eğer her yaş ve
yetenek seviyesinde serbest zaman aktivitelerine ihtiyaç duyan
vatandaşlara hizmet götürülmesi konusunda heyecan duyarlarsa, bu
programlara maddi ve siyasi anlamda önemli faydalar sağlayabilirler.
Ayrıca bu kuruluşlar ve yerel anlamdaki önemli kişiler, rekreasyon
programlarının başarıya ulaşmasında katkıda bulunabilirler. Böylelikle,
herkes için yararlı olabilecek bu aktivitelerin gelişmesi ve
sürdürülebilirliliği gerçekleşmiş olacaktır.
SONUÇ
Yerel yönetimler ve her seviyedeki diğer devlet birimlerinin, tüm
vatandaşların sağlık, huzur, güven, eğitim ve yaşam kalitelerinin
gelişiminde önemli sorumluluklara sahip olduklarını vurgulamak gerekir.
Bireyler; iş, okul ve yaşamlarını devam ettirmek için gerekli olan
zamanın dışında, önemli süreleri içeren planlanmamış zamana sahiptirler.
Tam anlamıyla dengeli ve verimli bir yaşam tarzı; zevkli, yaratıcı ve
anlamlı rekreasyon ve serbest zaman deneyimlerini içermelidir. Diğer
taraftan, geniş sayılabilecek bir kesim - yaş ve fiziksel yetersizlikler
nedeniyle - bu aktivitelerle ilgilenememekte veya bu aktivitelere
katılamamaktadır. Dolayısıyla, çağdaş bir toplumda devleti yönetenler ve
hepimiz, tüm bireylerin yaşam kalitelerini geliştirmek için gayret
içinde olmalıyız. Rekreasyon, parklar ve serbest zaman hizmetleri - bu
doğrultuda düşünürsek- büyük önem arz etmektedir.
Kaynak: 27-28 Nisan 2006 Eskişehir Sağlıklı Kentler Birliği Toplantısı.