Ümit KesimEskişehir,
Türkiye28 Nisan, 2006
Rekreasyonun Tanımı
Rekreasyon yenilenme, yeniden canlanma veya yeniden yapılanma
anlamına gelen Latince “Rekreatio” kelimesinden gelmektedir. Rekreasyon
bireylerin iş yaşamı dışında özgür iradeleriyle kendilerini geliştirmek
ve yenilemek amacıyla gönüllü olarak katıldıkları aktivitelerdir. Çağdaş
toplumların temel öğelerinden birini çalışma hayatı oluşturmaktadır.
İnsanlar çalışarak daha çok serbest zamana sahip olmak isterler. Serbest
zamana sahip olan bireyin bu süreci,yaşam kalitesini arttırıcı bir
şekilde kullanması önemlidir. Birey, bu amaç doğrultusunda tercihini
yaparken doğru aktiviteler, uğraşlar ve hobiler seçmeğe çalışır. Hedef,
bireyin fiziksel, zihinsel, ruhsal ve sosyal anlamda gelişimidir.
Günümüz toplumlarında “Rekreasyon” kavramı büyük önem kazanmaktadır. Bu
gelişimin başlıca nedenleri; bireylerin yaşam kalitesindeki artış
beklentileri, toplumlardaki sosyo-kültürel değişim, sağlıklı olma
konusunda bilinçlenme ve medyanın ilgisi olarak sayılabilir.
Rekreasyon aktivitelerine katılım nedenleri bireylere göre farklılık
göstermektedir. Bunlar:
- Fiziksel gelişim,
- Yenilik arayışı / değişik deneyimler edinme;
- Kendini sınama,
- Kendini geliştirme;
- Yaratıcı olma;
- Sosyalleşme ihtiyacı;
- Dinlenme/rahatlama ihtiyacı;
- Yarışma güdüsünü tatmin
olarak sıralanabilir ve rekreasyon programlarının oluşturulma aşamasında
temel unsurlar olarak hedef alınmalıdır.
Rekreasyonun Sınıflandırılması
Rekreasyon; kamu, ticari, özel, gönüllü, terapi, okul, silahlı kuvvetler
ve işyeri rekreasyonu şeklinde bir sınıflandırmaya tabii tutulmaktadır.
Kamu Rekreasyonu:
Kamu rekreasyon programlarının temel felsefesi her türlü yerleşim
biriminde yaşayan vatandaşların serbest zamanlarını bireysel ve guruplar
halinde verimli bir şekilde kullanmaları ve kendilerini çok yönlü olarak
geliştirmeleridir.
Kamu rekreasyon hizmetlerini; devletin, il özel idarelerinin ve yerel
yönetimlerin rekreasyon hizmetleri olmak üzere üç ana gurupta
toplayabiliriz. Çok yönlü olan bu hizmetler; planlama, arsa ve alan
temini, yatırımlar, rekreasyona ayrılan arazi ve tesislerin inşası ve
bakımı gibi görevleri içermektedir.
Yerel Yönetimlerde Rekreasyon
Yerel yönetimlerin temel görevlerinden biri vatandaşlarının fiziksel
gelişim, dinlenme, yaratıcılıklarını geliştirme ve sosyalleşme gibi
ihtiyaçlarını karşılamak üzere rekreasyon program ve hizmetleri sunmak
olmalıdır.
Yerel yönetimler farklı hedef kitlelerine göre farklı programlar arayışı
içinde olmalıdırlar.
Bu programlar değişen sosyo-ekonomik koşullar, beklentiler ve yeni
trendler ile birlikte değişim göstermektedir. Yerel yönetimler bu
değişimleri dikkate almalıdırlar.
Yerel yönetimlerin rekreasyon aktivitelerine katılacak hedef kitlelerini
aşağıdaki şekilde tanımlamak mümkündür:
- Spontane karar verenler / geçerken uğrayanlar,
- Kurs ve derslere katılanlar,
- Çeşitli organizasyonlara ait guruplar,
- Yarışma gurupları,
- Özel etkinliklere katılanlar,
Yukarıda adı geçen hedef gurupların katılacağı serbest zaman program ve
hizmetlerini zenginleştirmek ve çeşitlendirmek önemlidir. Bu aktivite
gurupları şöyle sıralanabilir:
- Spor ve yarışmalar: Spor beceri kursları, spor turnuvaları, spor
okulları.
- Doğa aktiviteleri: Dağcılık, kaya tırmanışı, doğa yürüyüşleri, dağ
bisikleti, hedef bulma yarışması (orienteering), rafting.
- Kişisel gelişim aktiviteleri: Stres yönetimi, ev ekonomisi, sağlıklı
beslenme, bilgisayar eğitimi kursları.
- Hobiler: Balık tutma yarışı, fotoğrafçılık,
- Güzel sanatlar etkinlikleri: Resim-heykel ve el sanatlarını geliştirme
kursları.
- Fiziksel uygunluk (fitness) aktiviteleri: Kondisyon yüzmesi, duvar
tırmanışı, halk koşuları.
- Seyahat ve turizm: Kültür ve tarih gezileri, müze ziyaretleri.
- Gönüllü hizmet programları: Kimsesiz çocuklar, yaşlılar ve çocuk tutuk
evleri programları.
Yukarıda belirtilen rekreasyon hizmet ve programlarına örnek olarak
aşağıdaki tablo gösterilebilir.
YEREL YÖNETİMLER İÇİN ÖRNEK REKREASYON PROGRAM VE HİZMET MODELİ
SPORLARYARIŞMALARTURNUVALAR
FUTBOLABAŞLANGIÇKURSLARI
GENÇLER İÇİNSPOR OKULLARI
FUTBOL KÜLTÜRÜ KULÜBÜ
BABA/OĞULMASA TENİSİ TURNUVASI
BAYANLAREGZERSİZPROGRAMI
HALK KOŞULARI
AÇIK HAVA REKREASYONU
HEDEF BULMA KURSLARI VE YARIŞMALARI
HER YAŞ İÇİN MİNİ KROS YARIŞMALARI
BAHÇECİLİK KULÜBÜ
PİKNİKLER
DOĞAYÜRÜYÜŞLERİ
KANO BECERİ KURSU
HOBİLER
BİR HOBİ NASIL ÖĞRENİLİR
KELEBEK KOLLEKSİYONU YARIŞMASI
ESKİ KENT FOTOĞRAFLARI KULÜBÜ
BALIK TUTMA YARIŞI
ELSANATLARINIGELİŞTİRME KURSLARI
GÜZEL SANATLARKURSLARI
SOSYAL REKREASYON
HALK OYUNLARI GURUBU
KÜLTÜR VE TARİH GEZİLERİ
BRİÇ, TAVLA, SATRANÇ KURSLARI
MÜZİK KURSLARI
TİYATRO VESANAT FAALİYETLERİ
SÖYLEŞİLER
GÖNÜLLÜ HİZMETLER
ÇOCUKLARA EĞİTİM KURSLARI
TUTUKEVİ ÇOCUKLARINA HİZMET PROGRAMLARI
KİMSESİZ ÇOCUKLAR İÇİN SPOR PROGRAMLARI
HASTANE GÖNÜLLÜPROGRAMI
HUZUREVİ SAKİNLERİNEEGZERSİZ PROGRAMLARI
ENGELLİLERİÇİNSPORPROGRAM.
Yeni Trend ve Yaklaşımlar
Yerel yönetimlerde karar vericiler toplumun ihtiyaçlarındaki öncelikler,
eğlence anlayışındaki değişim, küreselleşmenin etkileri ve popüler
kültürün yansımaları sonucu ortaya çıkan sonuçları dikkatli bir şekilde
değerlendirmelidirler. Rekreasyon programlarının bu değişen talep ve
beklentilere yanıt araması özellikler çocuk ve gençlerimizin serbest
zaman aktivitelerine katılımını teşvik açısından önemlidir. Bu
hizmetleri onlara götürecek yönetici ve liderlerin uzmanlar arasından
seçilmesi ve aşağıda belirtilen yeni trend ve yaklaşımlara öncülük
etmeleri önemlidir.
- Yeni ve gelişen spor dallarında hakemlik kursları,
- Duvar tırmanışı sertifika kursu,
- Doğa sporları eğitimi kursları sertifikası (rafting, dağ bisikleti
vb.)
- Gençler için kariyer geliştirme kursları,
- Anne ve babaları bilinçlendirme kursları,
- Halk kütüphanesi programları (söyleşi, panel ve beceri öğretimi
kursları)
Finans Kaynakları
Yerel yönetimler rekreasyon hizmetlerini finanse edebilmek için
ellerindeki mevcut açık ve kapalı tesislerde sundukları program ve
hizmetler ile gelir sağlayabilmektedirler. Öncelikle stadyumlar ve
çevresi, spor salonları ve çevresi, marinalar, parklar, yüzme havuzları,
su sporları merkezleri, golf tesisleri, tenis sahaları, sahil bantları
ve plajlar rekreasyon hizmetleri için büyük gelir potansiyeli
oluşturmaktadır. Bu tesislerin profesyonel kişilerce yönetilmesi ve
işletilmesi büyük önem arz etmektedir.
Bir diğer finansman kaynağı olan kamp programları da önemli gelir
imkanları yaratabilmektedir. Düşük katılım aidatları ve sponsorlar
kanalı ile günlük, haftalık veya sezonluk kamplar düzenlenebilir.
Çocuklar için spor kampları, gençler için gelişim kampları, farklı hedef
kitleler için doğa ve su sporları kampları örnek olarak gösterilebilir.
Ek finansman olanakları arasında botanik bahçeleri, hayvanat bahçeleri,
özel (tema) parklar, gösteriler, sergiler ve eğlence organizasyonları
için alınan giriş ücretleri ve/veya aidatları, yerel yönetimlere ait
rekreasyon alanlarından elde edilen kira gelirleri, rekreasyon ürün
satışları ve stand kullanım ücretleri sayılabilir.
Sonuç
Rekreasyon endüstrisi, dünyada olduğu gibi, Türkiye’de de gelişmektedir.
Gelecek, çok sayıda yeni rekreasyon ortamları ve daha gelişmiş
programları bize sunacaktır. Bu bağlamda yerel yönetimler bu süreci
dikkate alarak tesislerin yenilenmesi, insan kaynaklarının daha verimli
kullanılması ve günün ihtiyaçlarına yönelik rekreasyon organizasyon ve
hizmetlerine önem vererek; kentlerinde yaşayan çocuk, genç, yaşlı ve
engelli vatandaşlarına çağın ihtiyaçlarına uygun hizmetleri sunacakları
bir örgütlenme modeli üzerinde çalışmalarını yoğunlaştırmalıdır.
Kaynak:27-28 Nisan 2006.Eskişehir. Sağlıklı Kentler Birliği Toplantısı