LİDERLİK TİPLERİ
Liderlik tanımlamalarında, liderliğin bir grup olayı olduğu ve bir
etki sürecini içerdiği belirtilmesine rağmen, liderlik genel olarak
dörde ayrılır: Yönetimsel Liderlik, Koşulsal Liderlik, Dönüştürümcü
(Transformasyonel) Liderlik ve Karizmatik Liderlik.Yönetimsel Liderlik
Yöneticilerin, organizasyondaki diğer bireyleri bazı başarıları elde
etmek için kasıtlı olarak etkileme teşebbüsü şeklinde tanımlanabilir
Spor ve rekreasyon organizasyonlarında, eleman ve malzemelere göre
amaçları belirleme ve sonuca ulaştırma spor yöneticilerinin
sorumluluğundadır.
Yöneticilerin liderlik yeteneklerinin organizasyonun başarıya
ulaşmasındaki rolü yadsınamaz.
Spor organizasyonlarındaki resmi rolleri nedeniyle spor yöneticileri
çalışanları amaçlar doğrultusunda desteklemek ve bu amaçlara ulaşma
hususunda onları motive etmek sorumluluğunu taşırlar.Nitelik olarak
farklı olsa da yönetim ve liderlik birlikte hareket ederler. Yöneticiler
işlerin nasıl yapıldığı, liderler ise işlerin insanlara ne anlam ifade
ettiği ile ilgilenirler.
Yöneticiler işi doğru yapan, liderler ise doğru işi yapan
insanlardır.Spor ve rekreasyon organizasyonları gibi insana hizmet eden
organizasyonların her ikisinde de etkili liderlik kesinlikle ele
alınmalıdır.
Etkili liderlik karmaşıktır ve lider-yönetici tarafından sergilenen
birçok farklı aktivite ve olayı kapsar Genellikle çalışanların üzerinde
etki yaratabilmek için özel bir müdahale etmek, tutum sergilemek ve
gerekli özelliklere sahip olmak zordur.
Yönetimsel liderlik, resmi otoritenin, yeteneklerin, bilginin,
cesaretin, zekânın, çok çalışmanın, karalılığın ve içgüdünün zarif bir
karışımıdır.Koşulsal LiderlikKoşulsal teoriler, farklı durumların farklı
liderlik özellik ve yeteneklerini gerektirdiğini kabul eder. Liderin
etkili olabilmesi için, koşula uygun özellikleri ve yetenekleri
sergileyebilmesi gerekir. Son yıllarda sıkça araştırılan koşulsal
değişkenler çalışanların görevlerinin yapısı, lider-çalışan ilişkisi ve
liderin resmi otoritesi, amaçlar ve amaçlara ulaştıran yollar arasındaki
bağlantı, karar verme izlekleri (prosedürleri) ve çalışanların
olgunluğudur.
Koşulsal teorilerin kavramsal zayıflıkları vardır ve doğru olmayan
ölçümlere ve zayıf araştırma tasarımlarına dayanmaktadır.
Bulgular çok özel değildir ve uygulaması zordur. Spor ve rekreasyon
yönetiminde sayısız koşulsal faktör vardır. Spor yöneticilerinin her
koşulun gereksinimlerini karşılaması, üye ve çalışanları her yönden
memnun etmesi hemen hemen imkânsızdır.Koşulsal liderlikle ilgili olarak
Friedler'in ileri sürdüğü Friedler'in Koşulsallık Teorisi'ne göre
liderliğin önemli noktaları aşağıdaki gibidir:
* Liderin grup üzerindeki etkisi koşuldan koşula değişebilir
* Herhangi bir birey, koşula uygun liderlik stilini sağlayabilirse lider
olabilir.
* Koşulu değiştirmek, lideri değiştirmekten daha kolaydır.
Fiedler'e göre liderlik etkisi veya liderliğin varlığını sürdürebilmesi
için, lider stilinin gruba ve grubun amaçlarına uygunluğu ve grubun veya
işin yapısına bağlıdır. Bu konu üzerinde farklı sonuçlara ulaşan
çalışmalarda bulunmaktadır. Bu çalışmalarda araştırmacılar, liderin
farklı durumlardaki davranışına odaklanan, Araç-Amaç, Koşulsallık ve
Uyum-Tepki Teorilerini ortaya atmışlardır.
a. Araç-Amaç TeorisiDurumsal liderliğe daha farklı bir açıdan
yaklaşmakta, takipçilerin gereksinim ve amaçlarına vurgu yapmaktadır.
Teoriye göre, takipçiler amaca ulaşmak için yalnız başlarına yol
alırken, liderin uygun işlevi gerek duyulan rehberlik, destek ve
ödüllendirmeyi sağlar. Teori liderin yardımcı unsur olarak işlev
gördüğünü ileri sürer. Lider takipçilerin önüne çıkabilecek engellerin
ortadan kaldırılmasına yardımcı olur ve bireysel doyum için fırsatları
arttırır.
b. Durumsallık TeorisiBu teori liderin özel bir olgunluk gereken
durumda uygun bir şekilde davranması fikrine dayanır. Etkili liderlik
için anahtar unsur, etkilemeye çalıştığınız bireyin ya da grubun
olgunluk düzeyini iyi anlayabilmektir. Bu teorinin pratiğe dökülmesi
rekreasyon liderleri için zor olsa da, belli bir dereceye kadar
uygulamak mümkündür. Serbest zaman aktivitelerindeki olgunluk düzeyinin,
yaş, duygusal ve fiziksel olgunluk ile sürekli olarak artacağını
varsayarsak, durumsal liderlik teorisi, her bir olgunluk düzeyi için
muhtemelen özel bir liderlik stilinin gerekliliğini ileri sürer.
c. Uyum-Tepki TeorisiLiderlik davranışının organizasyonun
koşullarına (rekreasyon için katılımcıların istek, gereksinim ve
baskılarına) uyum sağlamasını içerir. Liderin uyum davranışları
organizasyonun büyüklüğü, gelişmişliği ve resmi yapısı tarafından
kontrol altında tutulmaktadır.Tepki davranışları ise liderin kontrolü
altındadır. Uyum-Tepki Teorisi bazı sınırlamalara sahip olsa da,
rekreasyon liderliğine belli düzeyde uygulanabilir.
Karizmatik Liderlik Son yıllarda karizmatik ve dönüştürümcü liderlik ile
ilgili araştırmalar ilgi çekmiştir. Karizmatik lider şu özellikleri
ortaya koyar: yüksek özgüven, konuşma yeteneği, inanç ve ideallerinde
etik yaklaşım, amaçları açıkça ortaya koyma ve bu amaçlara doğru
motivasyon sağlama. Karizmatik liderler yüksek ikna yeteneklerine ve
bireysel güce sahiptirlerDönüştürümcü LiderlikDönüştürümcü liderlik,
karizmatik liderlikten bir basamak yukarda değerlendirilmiştir.
Araştırmalar bu tip liderlerin takipçilerinin üst düzey gereksinimlerini
karşılayabildiklerini, bağlılık ve sorumluluklarını arttırabildiklerini,
çalışanları özel ilgilerinden vazgeçirip organizasyon yararına
yönlendirebildiklerini ortaya koymuştur. Dönüştürümcü liderlik için 6
adımdan söz edilmiştir
- Değişim için bir gereksinim yaratma,
- Değişime karşı koymayı ortadan kaldırma,
- Değişim için bireysel sorumluluk ve özveride bulunma,
- Vizyon belirleme,
- Sorumluluk duygusunu oluşturma,
- Vizyonu kurumsallaştırma.
Kaynak: Yrd. Doç. Dr. Ali TEKİN