GÜNCEL YAKLAŞIMLAR
Liderlik Yaklaşımlarında Değişimler
Eski liderlerin karşılaştıkları sosyal ve ekonomik sorunların çözüme
ulaşması günümüz rekreasyon liderlerine çok daha etkin bir çalışma
ortamı bırakmıştır. Modern toplumun endüstrileşme çabaları başarıya
ulaşmış, tıp ilmindeki ilerlemeler, 1980'li yılların başında stresten
kaynaklananlar dışında hastalıkların birçoğunun da kontrol altına
alınmasını sağlamıştır. Diğer taraftan ülke yönetimleri toplumun her
kesimi için her düzeyde rekreasyon olanağı sunma sorumluluğunun farkına
varmıştır.
Bu değişimler ve gelişmeler serbest zaman hizmet alanlarında da görev
yapanlar için liderlik tiplerinde ve yaklaşımlarında da kendini
göstermiştir. Eski profesyonel liderler, tüm hizmetlerin içerik ve
şeklinden tamamıyla sorumluydular. Çoğu kez rekreasyon hizmetinin görev
ve amaçları liderlerin bizzat kendileri tarafından düzenlenmiştir.
Liderlerin rolleri geçmişten günümüze başlıca 4 şekilde değişmiştir.
Toplum gittikçe artan bir şekilde demokratikleşmiştir. Benzer şekilde
rekreasyon katılımcıları, müşteriler ve ziyaretçiler katılacakları
serbest zaman aktivitelerine kendileri karar vermek için daha çok olanak
talebinde bulunmuşlardır. Bunun sonucunda rekreasyon liderliği daha az
otokratik, daha katılımcı ve demokratik bir yapıya bürünmüştür.Bilgi ve
teknoloji patlamasının bir sonucu olarak, rekreasyon liderleri program
açısından artık daha farklı, bilgili, eğitimli ve daha geniş düşünceli
olmalıdır.
Programlamanın nasıl yapılması gerektiği ve neyin programlandığı konusunda
da değişiklikler olmuştur. Ayrıca günümüzde, sunulan programlar,
programların sponsorluğu ve program ücretleri hiç olmadığı kadar
çeşitlidir.
Sonuç olarak, çağdaş liderin program hizmetlerini geniş ve karmaşık bir
düzene sokma yeteneği olmalıdır.Günümüz rekreasyon liderleri, serbest
zaman hizmet endüstrisinin geniş kapsamından etkilenmektedirler. Eskiden
katılımcılar genelde genç insanlar iken, bugün katılımcılar, yaş,
ekonomik zenginlik, yetenek, ilgi, gereksinim ve serbest zaman miktarına
göre geniş bir yelpaze içindedir.Artan rekreasyon kaynakları rekreasyon
liderliğine yaklaşımı ve liderlik tiplerini de değiştirmiştir.
Günümüzde, oyun alanları ve jimnastik salonlarına ek olarak, bowling
salonları, stadyumlar, marinalar, at çiftlikleri, golf kursları, su
parkları ve sosyal merkezlerin sayıları çok artmıştır. Bu koşullar
içerisinde, rekreasyon lideri, sadece insanları yönlendirmekle kalmaz
aynı zamanda insanları her biri başarı için farklı yönetimsel
gerekliliklere haiz bir düzine farklı çevre içerisinde yönlendirir. Son
yüz yıl içerisinde otokratik liderliğin artık geçerli olmamasının
yanında başlıca değişimlerden bir diğeri ise, rekreasyon hizmetlerinin
dağılımında liderlerin rolüdür.
Lider "tüm kararları kendi kendine veren birey olmaktan çıkmış,
kararları ile bir sistemi ve bir süreci oluşturabilen bir birey"
olmuştur. Günümüzün rekreasyon lideri, kolaylaştırıcı, yardımcı ve
olanak sağlayandır. Geçmişte olduğu gibi yaratıcılık, yeni durumlara
hazır olma, öncülük, istekli olma, duyarlılık, enerji ve uyum sağlama
günümüz başarılı rekreasyon liderinin göze çarpan özellikleri olarak
kalmıştır.Liderliğin yaratıcılarını araştırma sonucunda elde ettiğimiz
en önemli ders belki de liderin yeniliği veya değişimi yönetme
gerekliliğidir. Ortaya çıkan sosyal, ekonomik ve psikolojik durumların
farkına varma ve onlara uyum sağlamadaki yeteneksizlik veya bu
değişiklikleri kabul etmeme rekreasyon liderleri için bir tehlikedir.
Günümüzde serbest zaman hizmetlerine liderlik eden bireylerin, hem tutum
hem de beceri olarak bu değişimleri yaratmaya ve devam ettirmeye hazır
olması gerekmektedir.
Sosyal Açıdan Liderlik
Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve diğer bir çok ülkede rekreasyon,
resmi kurumlar, hizmet organizasyonları, ticari yatırımlar ve
kurumlarını da içine alarak sosyal hizmet sorumluluğunun büyük bir
bölümünü oluşturur. Sponsorların oldukça çok sayıda olmasından dolayı,
bu ülkelerde rekreasyon çok olumlu bir değere sahiptir. Turistler için
konaklama hizmetleri artmakta ve çok yaygın bir duruma gelmektedir.
Hizmetler sadece turistlerle sınırlı kalmamakta aynı zamanda vatandaşlar
için de bu hizmetler sunulmaktadır. Büyük şirketler iş verimini ve
çalışanların iş doyumunu arttırmak amacıyla rekreasyon hizmetlerine
sponsorluk yapmaktadır.
Üniversiteler ve diğer eğitim-öğretim kurumları öğrencilerine uygun
olarak geniş rekreasyon hizmetleri sunmaktadır. Ordu ve engelliler için
hizmet veren kurumlar da katılımcılarına özel rekreasyon aktiviteleri
düzenlemektedirler. Böylesine hareketli ve sürekli değişim gösteren
sosyal ortam içinde, rekreasyon aktivitelerinin sürdürülmesinde temel
unsurlardan olan rekreasyon liderlerinin görev ve sorumlulukları da
değişim göstermektedir. Modern toplum serbest zaman hizmetlerinde görev
alan bayan veya erkek liderler üzerinde doğal bir baskı yapmaktadır.
Rekreasyon liderinin stili, yaklaşımları ve değeri bu geniş toplumdan
etkilenmektedir. Sosyal faktörler, yapılanı, nasıl yapıldığını ve
yapılanın nasıl başarıya ulaşacağını belirler.
Günümüz rekreasyon liderliği, biraz sonra üzerinde durulacak sosyal
faktörlerce yaratılan genel durum tarafından şekillenir."Ekonomi"nin
enflasyon üzerinde gittikçe artan etkisi, enerji masrafları, işsizlik ve
ulusal borç rekreasyon hizmet alanındaki görevlilerin çalışmalarını çok
etkilemektedir. Bunun anlamı rekreasyona harcanan toplam para miktarında
azalan bir değişim olduğu değildir. Bu değişim rekreasyonun formlarında
ve sponsorluk sisteminde de kendini göstermiştir.
Örneğin; rekreasyonda yer alan özel ve ticari işletmelerin rolü artarken
resmi işletmelerin rolü azalmıştır. Aynı zamanda yerel organizasyonların
sayısı artmıştır. İnsanlar daha önceleri para ödemeden hizmet alma
beklentisi içerisinde iken günümüzde hizmetin ücretinden daha çok ne
için ücret ödendiğine önem vermektedir.Günümüzün rekreasyon lideri aynı
zamanda serbest zaman ve işle ilgili "tutumları değiştirme" konusunda da
çalışmaktadır. Eski toplum bir iş toplumuydu. Bu yüzden serbest zamanın
değerlendirilmesi için yeterli alan ve olanaklar yoktu. 1960'lı yıllarda
iş itibarını kaybetmiş, sosyal standartlara başkaldırılmış, işle ilgili
değerlere verilen önem azalmış, serbest zaman yaşamın dayanak noktası
olmuştur. Ancak 1970'lerin sonu ve 1980'lerin başında işsizliğin artması
sonucunda, işe yeniden önem verilmeye başlanmıştır.
İstihdam alanı yaratabilmek için insanlar zorunlu emekliğe
yönlendirilmiştir."Yaşlanan toplum" da, liderlik üzerinde derin bir
etkiye sahiptir. Her ne kadar ülkemiz için geçerli olmasa da bir çok
toplumda yaşlı insanların oranı sürekli artış göstermektedir. Bu nedenle
liderliğin bizzat doğası gibi, liderlerin sunduğu programlar ve
olanaklar da değişime uğramıştır. Daha önceki yıllarda rekreasyonun yönü
gençlere doğru iken, günümüzde yaşlılar da hedef kitlelerin başında
gelmektedir.
Günümüzde "bireye verilen önem" eskiden bilinmeyen yollarla
desteklenmektedir. Bireyin yaşam kalitesi, bireyin maksimum
potansiyelinin farkına varabilmesi için nasıl hazır hale geleceği
günümüz sosyal sisteminin çekirdeğini oluşturmaktadır. Bu aynı zamanda
rekreasyonda liderlik yapacakların hareket noktasını oluşturmalıdır.
Burada üzerinde durulan konu, rekreasyon liderlerinin uygulama
alanlarını oluşturan aktivite ve hizmetlerden daha çok insan gelişimi
açısından yaşam kalitesinin nasıl arttırılacağıdır.
Rekreasyon liderliğini ilgilendiren bu dördüne olarak söz edilebilecek
başka sosyal faktörler de vardır. Teknolojik değişimler, madde
bağımlılığı ve çocukların suistimal edilmesi gibi sosyal problemler,
mutluluk ve sağlık konularına artan ilgi liderlerin profesyonel olarak
içinde yer alabilecekleri diğer faktörlerdir. Rekreasyon liderleri bu ve
diğer sosyal faktörlere yanıt verebilmek için aşağıdaki ideallere
bağlanmalıdır.
- Fırsat eşitliğine inanmak.
- Kaynakların tüm insanların ortak faydası için kullanımına inanmak.
- İnsanların çok daha mükemmelleşebileceklerine inanmak.
- Yeteneğin gelişebileceğine inanmak.
- Çalışma sonucunda başarının elde edileceğine inanmak.
- İnsanların refahı için olumlu sosyal, fiziksel ve psikolojik ortamın
temel bir unsur olduğuna inanmak.
- Bu olumlu ortamın oluşması için serbest zamanın hayati olduğuna
inanmak
.- Toplumdaki her bireyin diğer bireylere karşı sorumlu olduklarına
inanmak.
Kaynak: Yrd. Doç. Dr. Ali TEKİN